Ameland, Dokkum, Hemelumer-Oldephaert, Sneek, Kollumerland, Leeuwarderadeel, Oostdongeradeel, Schiermonnikoog, Westdongeradeel, Workum
Leeuwarden
Zie pagina 442: Jozeph Michman, Hartog Beem, Dan Michman, Pinkas – Geschiedenis van de joodse gemeenschap in Nederland. Ede/Antwerpen 1992. Oorspronkelijke titel Pinkas ha-kehillot Holland (Hebreeuws).
1. Geschiedenis: In 1645 geeft het stadsbestuur van Leeuwarden opdracht alle joodse ingezetenen, die vermoedelijk afkomstig waren uit Emden in het Duitse Oost-Friesland, te registreren. Dat is het eerste teken van joodse inwoners in de stad. Al in 1670 werd het Jodenkerkhof bij de Oldenhoof op het Bolwerk aangekocht. Deze begraafplaats zou in 1739, 1760 en 1771 een uitbreiding ondergaan.
2. Begraafplaats: 1670-1786 Boterhoek, 1786-1833 Groeneweg, 1833 bij de Spanjaardslaan.
NB: Alle stenen zijn gefotografeerd en vertaald, in te zien bij het Historisch Centrum in Leeuwarden.
3. Persoons en gezinsnamen die in lokale archieven gevonden zijn vóór 1813: Jacob Philips, Uri Phoebus (eerste chazzan), Jacob ben Eleazar Emmerik (eerste rabbijn)
4. Primare bronnen:
A. Joodse bronnen
Besnijdenis boekjes:
Jozef Drogischt (Polack) 1782-1828;
Levy Jacobs de Beer 1792-1805; ‘Sefer Zichronot’ Gemeente Leeuwarden (text in Yiddish)
B. Algemeen
• Historisch Centrum Leeuwarden, Groeneweg 1, 8911 EH Leeuwarden.
• Tresoar, museum archief en bibliotheek Fryslân, Boterhoek 1, 8911 DH Leeuwarden
• In het Nationaal Archief te Den Haag:
Alg. Rijksarchief 2e afdeling, voormalig Departement Erediensten(Joodse gegevens 1813), inventaris nummer 39 Bolsward, Harlingen, Leeuwarden.
C. Bronnen van H. Beem:
• Gemeentearchief Leeuwarden: Resolutieboeken; Informatieboeken;
Lijst van Joden in Leeuwarden in 1738.
• Publicaties, zie ook de Pinkas en H. Beem en J.F. van Agt, De Joden van Leeuwarden. Assen, Van Gorcum 1974.
Sneek
Inclusief Hemelumer-Oldephaert en Workum (beide ook incl. Leeuwarden)
Zie Pinkas …Nederland p.524 en Pinkas Hakehillot (Hebreeuws) p.372
1. Geschiedenis:
1817 eerste gemeente 1819 eerste synagoge 1945 Na de oorlog is de joodse gemeente van Sneek niet heropgericht. De restanten van de synagoge werden in 1949 afgebroken; een jaar later werd de joodse gemeente van Sneek bij die van Leeuwarden gevoegd. De negenarmige kandelaar en een voorhang werden aan Kfar Batya in Israël geschonken
2. Begraafplaats
In het begin werd er in Leeuward begraven. De begraafplaats aan de Leeuwarderstraatweg buiten de Oostpoort (het huidige Burgermeester De Hooppark) werd in 1823 aangekocht en moest in 1890 uitgebreid worden.
NB: Alle stenen zijn gefotografeerd ; deze foto’s zijn in te zien in het Rijksarchief Friesland.
Personen en familienamen genoemd in lokale bronnen vóór 1813:
Het register van Familie Namen 1811-1812 bevat slechts één familie uit Sneek; die van Moses BROEKHUIJSEN.
Families uit Sneek: Broekhuijsen, Brook , Frijda, Liefmans, Rubens, Tal, van Wijhe
4. Oorspronkelijke bronnen:
A. Joodse Besnijdenisregisters:
- Jozef Drogischt (Polack) 1782-1828
- Levy Jacobs de Beer 1792-1805
- Sefer Zichronot Gemeente Leeuwarden (tekst in Yiddish)
B. Algemeen
De archieven van de gemeente Sneek (vóór 1813). Gemeentelijke notulen boeken, Dienstplicht archieven, Burgerboek 1513-1803 (copie in het RA Friesland, inv nr 6108-6105)
C. Bronnen genoemd door H. Beem (zie hieronder):
In de gemeente archieven:
- Algemene zaken
- Kohier van de lantaarngelden
- Quotisatiekohier
- Rekeningenboek ontvangsten
- Sneeker Courant
- Sneker Gasthuis
- Speciekohier belastingen
- Stadswaagboek
- Uitgaven spin- en werkhuis
5. Publicaties, zie ook de Pinkas en H. Beem, De Joodse Gemeente te Sneek, Bolsward 1973
6. Diversen (Foto’s en voorwerpen):
• Zilveren Havdala schaal geschonken aan de synagoge van Sneek door Chaim SANDERS en zijn echtgenote Judith FRIJDA in 1880 (nu in het Joods historisch museum te Amsterdam); Foto in Irene Faber en Siem van der Woude, Drie Eeuwen Joods Leven in Friesland, catalogus van de expositie, Rijksarchief Leeuwarden 1995, p.28.
• Eerste steen gelegd bij de oprichting van de synagoge in 1835, met daarop de namen van Aron Joseph FRIJDA, Joachim (Chaim) SANDERS, en …, te zien in het stadhuis te Sneek.
7. Hoofdfafdeling Bestuurszaken, afdeling Interne Zaken, bureau Archiefzaken
Bezoekadres: Marktstraat 15, Sneek
